Je krijgt een appje of je even kunt helpen of je echt niet mee een avondje uit gaat of dat je toch die extra dienst kunt overnemen.
Je voelt eigenlijk al: dit past vandaag niet. Je bent moe, je agenda zit vol of je hebt gewoon behoefte aan een avond voor jezelf.
En toch ben je in je hoofd alweer bezig met de ander.
Straks vindt ze me egoïstisch. Misschien laat ik haar nu zitten. Ach, ik regel het wel.
Voor je het weet heb je ja gezegd en zit jij met de onrust.
Als je bang bent om iemand teleur te stellen, kan een simpele keuze ineens een heel project worden. Je bedenkt hoe je het moet zeggen, wat de ander zal denken en hoe je een vervelende reactie kunt voorkomen.
Maar wat maakt die mogelijke teleurstelling eigenlijk zo spannend? Daar begint iets interessants.
Wat maakt dat iets in jou bang is om iemand teleur te stellen?
Misschien ben je gewend om degene te zijn die helpt. Die meedenkt, aanvoelt wat er nodig is en het wel oplost. Je vindt het fijn om er voor anderen te zijn. En besef daar is ook niets mis mee.
Alleen: als jouw eigen behoeften steeds als laatste aan de beurt komen, gaat die zorgzaamheid je iets kosten.
Het kan zijn dat je bij een nee niet alleen denkt: de ander vindt dit jammer. Je maakt er onbewust iets groters van:
Dan ben ik geen goede vriendin. Dan ben ik lastig. Dan vinden ze me minder leuk.
Je bent dan misschien ook bang voor wie je in hun ogen wordt als jij voor jezelf kiest.
Dat verschil maakt uit. Want zolang een grens voor jou voelt als een risico op afwijzing, is het logisch dat je blijft zoeken naar de perfecte uitleg. Een uitleg waarmee jij kunt kiezen én iedereen tevreden blijft.
Alleen bestaat die garantie niet.
Wat betekent de reactie van de ander voor jou?
Stel: je zegt tegen een vriendin dat je vanavond thuisblijft. Ze reageert met: “Oh, jammer.”
Dat zijn twee woorden. Maar in jouw hoofd kan er direct een heel verhaal achteraan komen.
Ze is boos. Ik heb haar gekwetst. Ze zal me voortaan wel niet meer vragen.
Vervolgens ga je reageren op dat verhaal. Je stuurt nog een uitleg. Biedt voor de derde keer je excuses aan of besluit alsnog te gaan.
Hier kun je jezelf trainen om even te pauzeren: wat weet ik daadwerkelijk en wat vul ik in?
Je weet dat ze het jammer vindt. Je weet nog niet dat ze jou afwijst of dat jullie vriendschap op het spel staat.
En als iemand wél teleurgesteld is, mag dat je raken. Onderzoeken welke betekenis jij eraan geeft, betekent niet dat jouw gevoel onzin is. Het helpt je om te zien of je jezelf boven op die teleurstelling ook nog veroordeelt.
Iemand teleurstellen betekent niet automatisch dat je iets verkeerd doet
Een ander kan oprecht hopen dat je komt. Jij kunt oprecht behoefte hebben aan rust. Die twee kunnen tegelijk waar zijn.
Je hoeft de teleurstelling van de ander niet meteen op te lossen door je eigen keuze terug te draaien.
Dat vraagt wel eerlijkheid. Had je iets beloofd? Dan is het zorgvuldig om op tijd te communiceren en te bespreken wat er nu nodig is. Grenzen aangeven maakt jouw aandeel niet ineens onbelangrijk.
Maar een verzoek krijgen is ook geen automatische verplichting om ja te zeggen.
Je kunt rekening houden met iemand én jezelf meenemen in de keuze. Ook wanneer de ander liever een ander antwoord had gekregen.
Nee zeggen zonder jezelf helemaal te verantwoorden
Als je moeite hebt met nee zeggen, komt er soms een complete presentatie uit je mond. Inclusief achtergrondinformatie, excuses en drie alternatieven. Alles om die nee maar begrijpelijk genoeg te maken.
Probeer eens een antwoord dat vriendelijk en duidelijk is:
“Ik snap dat je graag wilt dat ik erbij ben. Vanavond blijf ik thuis.”
Of:
“Ik kan die dienst deze keer niet overnemen.”
Je mag toelichting geven. Kijk alleen eens of je iets uitlegt om helder te communiceren, of omdat je toestemming probeert te krijgen voor je eigen grens.
En voel je daarna schuld? Merk dat op voordat je meteen terugkomt op je antwoord. Een schuldgevoel is een gevoel om te onderzoeken; het is op zichzelf nog geen bewijs dat je verkeerd hebt gekozen.
Een kleine oefening als je weer gaat piekeren
Neem de volgende keer dat je bang bent om iemand teleur te stellen even een pauze. Je mag zeggen: “Ik kijk er even naar en kom erop terug.”
Stel jezelf vervolgens deze vier vragen:
Wat wil of kan ik op dit moment echt? Laat het gewenste antwoord van de ander heel even buiten beeld.
Waar ben ik precies bang voor? Een teleurgestelde reactie? Ruzie? Dat iemand anders over mij gaat denken?
Wat maak ik daarvan over mezelf? Bijvoorbeeld: als zij teleurgesteld is, ben ik egoïstisch.
Welke gedachte helpt mij om zorgvuldig én eerlijk te kiezen? Bijvoorbeeld: ik kan een goede vriendin zijn en vanavond thuisblijven.
Die laatste gedachte hoeft je spanning niet direct weg te nemen. Je oefent om die spanning op te merken en ondertussen bewust te kiezen wat je doet.
Begin met een kleine, dagelijkse situatie. Je hoeft dit niet meteen helemaal goed te kunnen. Iedere keer dat je even pauzeert, geef je jezelf de ruimte om iets anders te doen dan automatisch ja zeggen.
Luister de podcast over iemand teleurstellen
Herken je dat je al rekening houdt met iemands reactie voordat je überhaupt hebt uitgesproken wat jij wilt?
Dan is mijn podcast over bang zijn om iemand teleur te stellen een fijne volgende stap. Zet hem aan tijdens een wandeling of een moment voor jezelf en neem deze vraag eens mee: wat ben ik bang dat hun teleurstelling over mij zegt?